CIZ indicatie en Zwerfjongeren

In mijn werk als klantmanager van Dienst Werk en Inkomen van de gemeente Amsterdam neem ik deel aan de plaatsingstafel. Tijdens deze plaatsingstafel worden jongeren besproken die gescreend zijn door de GGD en die binnen de maatschappelijke opvang passen. Hiervoor zijn verschillende criteria die gehanteerd worden door de GGD. De exacte criteria ken ik niet en ga ik het hier ook niet over hebben. Tijdens de screening wordt altijd gekeken of een jongere een licht verstandelijke beperking (LVB) heeft. Wanneer dat het geval is dan wordt die jongere voor een specifieke maatschappelijke opvang aangemeld, die gespecialiseerd is in het behandelen van deze jongeren.

Deze opvanghuizen werken met CIZ indicaties, beter gezegd met Zorg Zwaarte Pakketten (ZZP). Er zijn verschillende ZZP’s die afgegeven kunnen worden en iedere ZZP staat voor een specifieke behandelruimte en kostenplaatje. Ik houd het in dit blog bij de algemene term CIZ indicaties om het overzichtelijk te houden. Een opvanghuis moet voor iedere jongere een CIZ indicatie aanvragen alvorens een jongere ook daadwerkelijk opgenomen kan worden. Afhankelijk van de zwaarte van de CIZ indicatie kan de jongere 24-uurs behandeling krijgen tot aan bijvoorbeeld alleen een paar uur ambulante hulp per week.

De jongere waarmee wij werken zijn Zwerfjongeren. Jongeren die geen dak boven hun hoofd hebben en heel graag zo snel mogelijk de opvang in willen gaan. Nu is er in Amsterdam al een wachtlijst voor de opvang en deze lijkt met alle ontwikkelingen steeds langer te worden. Voor de jongeren die opgevangen dienen te worden in een gespecialiseerde opvanghuis met een CIZ indicatie, is het heel afhankelijk welke pakket er afgegeven wordt en of ze dan wel of niet de opvang in mogen. Dat iemand dakloos is en LVB is alleen niet voldoende om toegelaten te worden.

Zo zijn er in Amsterdam al meerdere voorbeelden van jongeren waarbij een CIZ indicatie afgewezen wordt, omdat ze niet aan alle criteria voldoen of de behandeling te zwaar is voor de jongere of bedenk maar een reden waarom er een CIZ indicatie niet afgegeven wordt. Het komt ook voor dat er wel een CIZ indicatie afgegeven wordt, maar dat zo’n jongere alleen ambulant begeleid mag worden op basis van een paar uur per week. Maar zo’n jongere is dakloos. Waar moet die jongere dan in de tussentijd verblijven? Sommige jongeren zitten echt maanden te wachten tot er bekend wordt welke indicatie er afgegeven kan worden voor hen en of ze dan wel of niet daarmee de opvang in kunnen. Gelukkig gaat het voor een grote groep jongeren goed en kunnen ze vrij snel terecht. Maar helaas gebeurt het ook geregeld dat jongeren helemaal niet die gespecialiseerde opvang in mogen. Terwijl alle betrokken hulpverleners er helemaal van overtuigd zijn dat die aanpak van behandeling juist heel passend is. Uiteindelijk komt zo’n jongere na maanden van stilstand en wachten op een opvangplek dan in de reguliere opvang terecht. Moeten wij dat willen? Alles is natuurlijk beter dan niets, maar helpt dit de jongere echt? Zo’n jongere die LVB is begrijpt van dit hele proces helemaal niets. Hij of zij weet alleen dat zij ze dakloos zijn en hulp nodig hebben en dat er een instelling is die ze graag wil helpen, maar dat uiteindelijk niet kan of niet mag.

Ik vraag mij dan af of wij als land niet te zwaar aan het bezuinigen zijn en de eisen voor het afgeven van een indicatie te zwaar maken, zodat er een selectie gemaakt wordt voor wie er nog wel de juiste hulp geboden kan worden. Of moet de aanpak van deze jongere helemaal los komen van de CIZ indicaties en moeten de reguliere opvanghuizen dan ook meer gespecialiseerd personeel in huis halen? Gaat hier hierbij eigenlijk nog wel over de hulp voor een jongere die dat hard nodig heeft?

Eigen kracht & zwerfjongeren

Laatste tijd zie en hoor je steeds meer informatie over Eigen Kracht. Het lijkt bijna wel het nieuwe modeverschijnsel. Ik denk dat mede door de bezuinigingen van het kabinet hier steeds meer aandacht voor is gekomen. Er komt weinig geld beschikbaar voor de zorg en hulpverlening en moeten de jongeren meer op eigen kracht doen. Helemaal niet verkeerd denk ik. De jongeren worden heel erg in bescherming genomen. Zodra een jongere een probleem heeft gaan wij kijken wat wij kunnen doen voor de jongere om het probleem op te lossen. Hulpverleners doen het, ambtenaren doen het. Eigenlijk iedereen die met jongeren te maken hebben om hen te helpen met hun problemen, doet het wel. De vraag die je kan stellen is of een jongere daar wat aan heeft.

Eigen Kracht is helemaal zo slecht nog niet. Maar wanneer zit een jongere nu in zijn of haar eigen kracht. Wat kunnen ze er mee. Wanneer doen zij het goed of juist fout. Wie bepaald dat eigenlijk? Bepalen wij hulpverleners dat? Beoordelen wij of een jongere wel of niet met zijn eigen kracht bezig is?

Bij het jongerendebat van 8 november viel mij dit al op. Er was een mooi debat tussen de zwerfjongeren en de hulpverleners/ gemeente ambtenaren. De opstelling was een soort lagerhuis met 2 partijen tegen over elkaar zittend. Je verwacht dan dat er een stelling komt en het ene vak voor is en de andere tegen. Echter ging het niet op deze manier, maar werd het een debat tegen de gemeente ambtenaren. Ik was één van de gemeente ambtenaren. Ik vond het erg leerzaam en leuk om bij dat debat aanwezig te zijn. Je kon goed zien dat je jongeren getraind en voorbereid waren voor het debat. Herhaalde vaak het standpunt van de andere persoon en vervolgens kwamen ze met hun eigen mening.

Ik vond het wel heel opvallend dat de jongeren goed met argumenten konden komen, dat de de gemeente de zaken anders moet regelen voor de jongeren. Gedeeltelijk kan ik het daar absoluut mee eens zijn. Wat ik echter miste was het stuk eigen kracht van de jongeren. Wat kunnen zij nu doen om zaken te veranderen. Ze doen vaak hele goede dingen, maar dat zien ze zelf niet. Of ze durven het niet te zien. Dat vind ik dan heel jammer. Het lijkt dan alsof de jongeren alleen maar kunnen klagen, terwijl ze tegelijkertijd hard aan het werk zijn om iets van hun leven te maken. Is dit dan eigen kracht?

Laatst was ik aanwezig bij een netwerk bijeenkomst met een jongere en verschillende hulpverleners. Wat je snel ziet gebeuren in zo’n bijeenkomst, is dat de hulpverleners de problemen voor de jongere willen gaan oplossen. Wij geven adviezen wat de jongere moet doen en maken afspraken waar hij zich aan moet houden. Of de jongere het er mee eens is, is vaak een punt waar niet direct naar gekeken wordt. Of de adviezen ook daadwerkelijk in de eigen kracht ligt van de jongere is ook nog maar de vraag. Wij als hulpverlener en ambtenaar denken te weten wat goed is voor de jongere en de jongere moet dat maar opvolgen.

Zo ook met eigen kracht. Wie bepaald nu of een jongere wel of niet in zijn eigen kracht zit? Ik denk dat voor wij dit kunnen inzetten bij jongeren, wij zelf heel goed moeten leren om gaan met onze eigen kracht en dat ook goed kunnen afbakenen wanneer wij met een jongere gaan werken om zijn/haar eigen kracht te vinden. Accepteer ook dat zo’n jongere dan misschien niet het resultaat behaald wat wij willen, maar wel het resultaat behaald wat  hij zelf wilt.

 

Zwerfjongeren en de huishoudtoets

Per 1 juli zou de huishoudtoets uitgevoerd moeten zijn en worden toegepast op alle nieuwe WWB uitkeringsaanvragen. Veel gemeente paste de huishoudtoets al toe op nieuwe WWB uitkeringsaanvragen. wanneer een jongere een uitkering kwam aanvragen, moest er ook gekeken worden naar de andere familie leden die op hetzelfde adres ingeschreven staan. Dit is een hele nieuwe manier van werken voor de gemeenten met grote impact voor jongeren en hun ouders. Bij de huishoudtoets wordt gekeken of iemand in gezin een inkomen heeft anders dan de WWB uitkering. Wanneer dit het geval is, bijvoorbeeld omdat de zoon een baan heeft en salaris verdient, is de kans groot dat de ouder(s) geen recht heeft op een (volledige) WWB uitkering.

Veel mensen zijn bang voor de gevolgen. Kinderen moeten opeens gaan opdraaien voor de kosten van hun ouders. Of ouders krijgen minder uitkering voor hun gezin en moeten opdraaien voor de schulden van hun kinderen. De afgelopen weken zagen wij al een toename van aanmeldingen bij het loket voor zwerfjongeren. Jongeren mogen niet meer ingeschreven staan bij hun ouders, in verband met de mindering van uitkering en de schulden en problematiek die jongeren hebben.

Nu met de val van het kabinet is de huishoudtoets opgeschort, wat inhoudt dat gezinnen en jongeren niet meer te maken krijgen met de huishoudtoets. Het moet nog wel officieel  besproken worden in de kamer, maar veel mensen hopen dat de huishoudtoets helemaal opgeheven wordt. Wanneer dat gebeurt verwacht ik dat de groep zwerfjongeren minder snel zal toenemen, omdat veel jongeren gewoon thuis mogen blijven wonen ondanks de problematiek en schulden. De ouders behouden hun eigen inkomen/ uitkering en de jongeren ook.

Een ander voordeel is dat de wachtlijsten voor de opvang van zwerfjongeren ook minder snel oplopen. De laatste maanden was al een tendens te zien dat jongeren steeds langer op de wachtlijst moesten staan voordat zij in de opvang terecht konden. Hopelijk gaat dat nu veranderen. Ook de jongeren die vanuit de opvang komen en ergens moeten overbruggen voordat zij naar een vervolgopvang konden doorstromen, krijgen nu minder snel problemen met hun uitkering.

Wie zijn De Zwerfjongeren?

Toen ik begon met het schrijven van mijn eerste blog, bedacht ik dat ik iets terugkerend moest maken. Een titel of een link of wat dan ook. Ik ben nog geen expert met het schrijven van blogs, maar ik koos voor een typering van de doelgroep. De zwerfjongeren. Maar wie zijn nu eigenlijk de Zwerfjongeren.

Er zijn al verschillende discussies gevoerd over de term Zwerfjongeren. Of deze wel goed is en of het geen afbreuk doet aan de jongeren zelf. Persoonlijk vind ik de term Zwerfjongeren heel handig omdat iedereen wel een beeld heeft bij een zwerver. Wanneer ik het dan over Zwerfjongeren heb, dan ga ik er vanuit dat de meeste mensen automatisch denkt aan zwervende jongeren. Maar klopt dit wel?

In mijn werk als klantmanager, werk ik met dak- en thuisloze jongeren. Ik bestempel deze jongeren in mijn blogs en op twitter als zwerfjongeren. Maar wat is nu eigenlijk een dak- en thuisloze jongere? Is dat iemand die op straat zwerft? Soms is dat inderdaad een jongere die op straat zwerft, maar veelal is het een jongere die geen vast woonadres heeft. Het is een jongere die nergens ingeschreven staat. Of het is een jongere die ingeschreven staat en verblijft in een opvanghuis voor jongeren. Deze behoren ook tot mijn doelgroep, omdat het opvanghuis waar zij wonen niet hun eigen thuis is.

Kortom een Zwerfjongere is eigenlijk een dak- en thuisloze jongere. Dit zegt nog steeds niets over de jongere zelf, want het is alleen maar een typering om een doelgroep inzichtelijk te maken en om er aandacht voor te krijgen.

Sinds 1 januari 2012 is er een nieuwe WWB wet ingevoerd met de huishoudtoets. Dit heeft grote gevolgen voor jongeren en de laatste weken zie ik dat mijn doelgroep zwerfjongeren aan het groeien is. Eigenlijk zijn het jongeren die niet meer thuis ingeschreven mogen staan van hun ouder(s). Dit heeft namelijk financiële consequenties voor het gezin, wanneer zij nog thuis ingeschreven staan. Zie mijn Blog over Zwerfjongeren en de 4 weken zoekperiode. Deze jongeren kunnen vaak nog thuis blijven slapen of slapen gedeeltelijk thuis en andere dagen bij vrienden en/of familie. Zeker wanneer zij zelf een uitkering gaan aanvragen, dan slapen zij altijd op verschillende adressen. Echt buiten slapen doet deze nieuw doelgroep niet.

De doelgroep Zwerfjongeren is daarmee aan het groeien. Helemaal terecht is dat niet, want het zijn lang niet altijd jongeren met dezelfde problemen als de echte zwerfjongeren. Maar zij maken wel gebruik van de hulpverlening, mits ze daarvoor in aanmerking gaan komen. Vorig jaar kwam uit een onderzoek naar voren dat er 9000 dak- en thuisloze jongeren zijn in Nederland. Ik ben heel benieuwd wat dat cijfer aan het eind van dit jaar gaat zijn.

Woningen voor zwerfjongeren

Vandaag las ik via twitter een bericht vanuit de Telegraaf over gratis wonen bij hulp probleemjeugd. Studenten in Groningen kunnen in aanmerking komen voor gratis wonen bij probleemjeugd tussen de 16 – 18 jaar. Een mooi initiatief denk ik al zou ik het liever anders willen zien.

Als ik kijk naar de zwerfjongeren dan is het voor hen heel moeilijk om aan woonruimte te komen. Het zou heel mooi zijn als zij gratis of voor hele lage huur kunnen wonen bij studenten in een studentenhuis. De zwerfjongeren worden dan uit hun eigen wereld gehaald en krijgen te maken met andere jongere die op school zitten en waarschijnlijk een heel ander leven leiden. De zwerfjongeren kunnen hierdoor positief beïnvloed raken en wellicht gaan ze ook een studie volgen.

Nu worden alle zwerfjongeren bij elkaar gestopt in een opvang en vandaaruit moeten ze proberen om een stap verder te komen. Dagelijks worden ze geconfronteerd met hun eigen problemen en die van andere zwerfjongeren. Je ziet dat veel jongeren elkaar versterken in gedrag. In een opvang is dat soms juist in negatieve sfeer. In zo’n studentenwoning worden ze dan juist versterkt in positief gedrag.

Een andere oplossing zou kunnen zijn dat alle zwerfjongeren die zich melden bij de gemeente, GGD of maatschappelijke opvang, dezelfde week terecht kunnen in de opvang. In die opvang moeten zij zich dan kunnen inschrijven, zodat ze geregistreerd staan in het GBA. Daarnaast kan de uitkering opgestart worden welke ze in de 1e of 2e week moeten ontvangen via budgetbeheer. Op deze manier ontstaan er geen extra schulden en krijgt de jongere alleen wat leefgeld. In de opvang hebben ze dan ook eten en drinken en hoeven ze ook niet op straat te zwerven of het criminele pad op te gaan.

Na de eerste opvang kunnen ze doorstromen naar begeleid wonen of zelfstandig wonen of naar zo’n studentenwoning. Dit moet binnen 1 a 2 maanden realiseerbaar zijn. De huur die  de jongeren dan moeten betalen moet ook weer niet al te hoog zijn, want veel moeten rondkomen van een uitkering. Naast de huur moeten zij ook hun zorgverzekering betalen, schulden aflossen, geld sparen en wat geld overhouden om van te kunnen leven. Nu gebeurt het veel dat jongeren hoge bedragen moeten betalen aan de opvang en maar rond de € 300,- over houden van hun uitkering. Daarnaast hebben ze vaak wel recht op zorgtoeslag en komen ze misschien rond de € 400,- uit. Een jongere houdt heel weinig over om van te kunnen leven en hun schulden te betalen. Eigenlijk moet een jongere minimaal € 500,- a € 600,- over houden per maand. Ik zou dit geld wel in beheer houden, zodat het niet direct uitgegeven wordt en er weer meer problemen ontstaan. Pas wanneer een jongere een langere tijd kan aantonen goed met het geld om te kunnen gaan, dan kan het op den duur in eigen beheer gegeven worden.

Er wordt de laatste tijd veel gesproken over Eigen Kracht. Dat jongeren alles zelf eerst moeten proberen te regelen. Dit is denk ik heel goed voor de jongeren, alleen moeten de omstandigheden dat wel toelaten. Als een jongere nergens ingeschreven staat en geen geld heeft, wat kan hij dan zelf regelen? Wanneer een aantal basis zaken goed geregeld zijn dan kan een jongere veel sneller stappen maken in de goede richting. Veel jongeren moet je ook niet te lang in de opvang houden, maar eerder laten uitstromen naar projecten zoals een studentenwoning. Geef ze daar de verantwoordelijkheden die ze verdienen, maar laat ze wel op een goede manier starten.

Gemeentelijke verschillen in aanpak WWB en zwerfjongeren

Afgelopen vrijdag had ik de eer dat een collega vanuit de Gemeente Den Haag een dag mee kwam lopen bij mij in Amsterdam. Hij werkt in Den Haag met zwerfjongeren en schrijft zijn scriptie over de toepassing van de inspanningsverplichting. De inspanningsverplichting is een vereiste voor alle jongeren onder de 27 jaar die een WWB uitkering (bijstandsuitkering) aanvragen. Zij krijgen een zoekperiode van 4 weken om zelf te kijken of ze op eigen kracht werk kunnen vinden of terug naar school kunnen gaan.

Zelf was ik heel erg benieuwd hoe er in Den Haag gewerkt wordt en in hoeverre wij er van kunnen leren in Amsterdam. Met de inspanningsverplichting is het voor de gemeente eigenlijk verboden om gedurende de eerste 4 weken al concreet aan de slag te gaan met een zwerfjongere. Pas wanneer een jongere na de 4 weken zoekperiode terug komt en zelf acties heeft ondernomen om zijn situatie te veranderen, maar nog steeds een uitkering wilt aanvragen, dan mogen wij de jongere actief gaan ondersteunen. Wat opvalt  is dat hierin weinig verschil zit qua aanpak vanuit Den Haag en Amsterdam. Een jongere meld zich, krijgt een inspanningsverplichting mee en na 4 weken kan hij/zij terug komen wanneer ze nog geen werk of studie hebben gevonden. Pas dan wordt de uitkering aangevraagd en opgestart.

Waar mijn inziens het verschil wel in zit is de werkwijze met de GGD. In Den Haag werken ze bij de inloop al samen met de GGD en wordt er gekeken of de jongere direct de opvang in kunnen. In Amsterdam verwijzen wij de jongere onder de 23 jaar naar Stichting Streetcorner en zij melden jongeren aan bij de GGD om te kijken of de jongeren de opvang in kunnen. Vervolgens is er een wachtlijst voor de instroomhuizen alvorens de jongere daar terecht kunnen. Het lijkt dat er hierdoor in Amsterdam meer stappen te nemen zijn voor een jongere. Dit kan positief zijn, omdat je zo direct ziet of een jongere echt gemotiveerd is. Het kan echter ook een grote obstakel zijn waardoor jongere wel de opvang in zouden moeten, maar niet alle stappen nemen omdat er te veel tijd overheen gaat.

Doordat in Den Haag op deze manier samen gewerkt wordt met de GGD en zij direct de jongeren de opvang in laten gaan, wordt er wel al wat gedaan gedurende de eerste 4 weken. Voor deze opvang moet de jongere zelf een bijdrage betalen en daarvoor hebben zij dan weer inkomen voor nodig. Zij krijgen dus eigenlijk direct wat geld per week om de opvang te kunnen betalen. Kiest een jongere er voor om niet de opvang in te gaan, dan wordt er ook geen verdere actie ondernomen tijdens de inspanningsperiode.

Wanneer een jongere in Amsterdam de opvang in wilt en hij via Stichting Streetcorner bij de GGD aangemeld wordt, dan komt hij/zij op een wachtlijst te staan. Wanneer de jongere dan aan de beurt is voor een plaats in het instroomhuis, dan kost het de jongere helemaal niets en kan hij gebruik maken van alle faciliteiten. Van hieruit wordt gekeken welke vervolgstap goed past bij de jongere.

Ik ben heel erg benieuwd naar verschillende werkwijze en ervaringen die er zijn in de verschillende gemeenten. Wil iedereen ook vragen om zijn/haar ervaring te delen op dit blog. Op deze manier kunnen wij ervaringen uitwisselen en wellicht ook voor zorgen dat het nog beter geregeld kan worden bij verschillende gemeenten.

 

Zwerfjongeren en emoties

Werken met zwerfjongeren is een rollercoaster van emoties voor mij als klantmanager. Als ik kijk naar deze week (en het is nog maar woensdag) wat ik allemaal voorbij heb horen komen bij mijn jongeren en bij die van mijn collega’s is dit een korte opsomming:

– miskraam
– zelfmoord gedachten
– gestart met werk
– geen baan kunnen vinden
– belastingaanslag en hoge schuld
– werk en te hoge kosten kinderopvang
– terecht kunnen in opvang, maar jongere niet te bereiken
– verlopen IND status en onbekend hoe verder
– eigen kamer/ huis gevonden
– in psychiatrie belanden
– kind misschien kwijt raken omdat er geen thuis is

Dit zijn even wat punten die mij nu binnen schieten van een paar dagen tijd. Als ik er zo naar kijk en over na denk dan zijn het vrij heftige zaken.  Gelukkig kan ik het vrij gemakkelijk naast mij neerleggen omdat het niet mijn eigen problemen zijn. Maar waar ik nu zo snel en makkelijk overheen ga, dat is voor de jongeren stuk voor stuk wel heel zwaar. Zeker als je bedenkt dat veel van de jongere waar ik mee werk nog onder de leeftijd van 23 jaar zijn. Eigenlijk gewoon nog kinderen te noemen, maar die al zoveel hebben mee gemaakt. Je kan ook bijna zeggen dat ze met iedere stap die ze vooruit zetten, ook weer een halve stap achteruit gaan.

Hebben ze bijvoorbeeld net hun inkomen geregeld en zijn ze bezig om hun schulden af te betalen, worden ze spontaan opgepakt door de politie in verband met openstaande boetes. En daar ga je dan met je goede gedrag. Of uit het rijtje van hierboven, de jongere die werk gevonden heeft. Ze kan eindelijk uit de uitkering omdat ze haar eigen salaris verdient. Heeft haar kind op de kinderopvang zitten, want anders kan ze niet werken. Maar kan nu de kinderopvang niet meer betalen omdat ze een hoge eigen bijdrage heeft, wat niet samen gaat met het betalen van haar vaste lasten, schulden, etc. Dan moet je als jongere heel sterk in je schoenen staan om weer rustig een oplossing te vinden en weer die stap vooruit te kunnen zetten.

De jongeren onder de 23 jaar zitten veelal (gelukkig) in het hulpverleningscircuit in Amsterdam. Daar worden zij geholpen bij al hun stappen die ze moeten zetten en bij alle emoties die ze hebben. Maar veel van de jongeren zitten al een hele lange tijd in de hulpverlening en zijn soms het vertrouwen kwijt geraakt in de hulpverleners of hebben nooit geleerd om mensen te vertrouwen. Deze jongeren moeten eigenlijk tegelijk op alle fronten leren. Ze moeten aan zichzelf werken, ze moeten zich houden aan afspraken van de klantmanagers, moeten zich houden aan de afspraken die op trajecten gemaakt worden. De jongeren MOETEN heel veel. Gewoon kind zijn en doen waar ze zin in hebben, mag of kan helaas vaak niet.

Ik vind mijn werk heel leuk, mooi en inspirerend om de jongeren die kleine stapjes vooruit te zien maken. Ook vind ik het heel mooi om veel andere gemotiveerde mensen te zien die van alles willen doen om de jongeren te helpen. Minder leuk vind ik alle negatieve zaken die bij de jongeren gebeuren, maar soms leren ze daar ook weer van en worden ze gesterkt om de volgende stap vooruit te zetten. Ik weet dat ik er iedere dag van leer en het mij ook weer motiveert om iedere dag weer met goede moed aan het werk te gaan. Ik leer ook dat mensen (jongeren) heel sterk zijn en heel veel zelf kunnen, mits ze net dat ene zetje krijgen in de goede richting.

Zwerfjongeren en de 4 weken zoekperiode

Het jaar 2012 is de 2e maand ingegaan. Dit betekent dat de eerste jongeren die zich in januari gemeld hebben voor een aanvraag van de WWB nu terug kunnen komen. Vanuit de WWB (Wet Werk en Bijstand) is het verplicht dat alle jongeren onder de 27 jaar een inspanningsverplichting krijgen van 4 weken, voordat zij een aanvraag voor een bijstandsuitkering mogen doen. De jongeren die in januari bij de gemeente zijn langs gekomen hebben een inspanningsplan meegekregen en zijn daarmee aan de slag gegaan. Nu zijn wij 5 weken verder en de eerste jongeren hebben zich al gemeld voor een aanvraag. Wat mij opvalt is dat de jongeren, die terug komen, nog steeds in dezelfde situatie zitten. Vanuit de gemeente Amsterdam zijn er afspraken gemaakt dat jongeren onder de 23 jaar het hulpverleningscircuit in moeten. Zij moeten zich dan ook melden bij Streetcorner en zij gaan concreet met de jongeren aan de slag om de stap naar de hulpverlening te maken. Stichting Streetcorner is een organisatie die met jongeren en verslaafden aan de slag gaan om hen te helpen op verschillende werkgebieden.

De jongeren die tot nu toe terug zijn gekomen hebben het eerste contact gelegd met Streetcorner gedurende de 4 weken zoekperiode. Qua financiën, woonsituatie, schulden, school, werk, etc., is er echter nog niets veranderd. Nu besef ik ook wel dat er in 4 weken niet direct heel veel veranderd kan worden wat jarenlang al mis gegaan is bij de jongeren. Maar gevoelsmatig vind ik het nog lastig om jongeren ‘weg’ te sturen de eerste keer dat ze langs komen bij het jongerenloket. Na 4 weken gaan wij pas concreet aan de slag met hen, terwijl ik uit ervaring weet dat er niet heel veel zal veranderen bij de jongeren in die tussentijd dat zij zelfstandig aan de slag moeten gaan.

Vanmiddag sprak ik ook nog kort een jongeman die ik zelf 4 weken geleden ook gesproken heb. Hij had toen nog geen ID, geen geld, geen woonsituatie, etc.. Nu na 4 weken heeft hij nog steeds geen ID, want daarvoor moet hij ingeschreven staan en moet hij geld voor hebben. Wel verblijft hij nu tijdelijk in een opvang en heeft hij contact gelegd met Streetcorner. Eigenlijk heeft hij op eigen kracht al wel wat stappen bereikt. Maakt het vervolg ook weer wat makkelijker. Nu kan ik hem makkelijker een tijdelijk briefadres verstrekken en een voorschot regelen, zodat hij zijn ID kan gaan aanvragen en is er weer een stap gemaakt.

Om serieuze vergelijking te kunnen maken over de eerste periode moet natuurlijk ook gekeken worden naar het aantal jongeren die niet terug gekomen zijn. Daar is het nu echter nog te vroeg voor, omdat zij nog even de tijd hebben om zich weer aan te melden. Pas dan gaan wij zien of de 4 weken zoekperiode echt werkt voor de jongeren en of sommige zelf oplossingen hebben kunnen vinden voor hun situaties.

Zwerfjongere met schulden

Toen ik 17 jaar was heb ik mijn Havo afgerond en kon ik door stromen naar het HBO. Zonder na te hoeven denken over kosten van de opleiding ben ik gestart. Ik had het geluk dat mijn ouders de opleiding voor mij betaalde. Ik had geen besef dat je er voor moest betalen, laat staan hoeveel geld het is. Sinds ik zelf vader ben geworden en sinds ik nu bij de gemeente werk, besef ik mij meer en meer dat opleidingen veel geld kosten (logisch ook). Het is ook helemaal niet zo vanzelfsprekend dat de opleiding door ouders betaald wordt. Als je kijkt naar de veranderingen in het onderwijs met wat wel en wat niet betaald wordt, wordt het steeds minder vanzelfsprekend dat een opleiding voor de kinderen betaald wordt.

Als ik nu kijk naar de jongere waar ik dagelijks mee werk, heeft bijna 90% (is een ruwe schatting) van de jongeren een studieschuld van een paar duizend euro. Vaak omdat ze met een opleiding zijn gestart en deze niet hebben (kunnen) afgemaakt. Ze blijven zitten met een schuld en leveren niet tijdig hun OV in en zetten de studiefinanciering niet direct stop. Resultaat… paar duizend euro schuld. Eigen schuld, dikke bult kan je zeggen. En enigszins ook terecht.

Daarboven op hebben veel jongere 1 of meerdere telefoons. Geen idee waar ze het van doen, maar telefoon(s) hebben ze en de nodige achterstallige betalingen van abonnementen en mobieltjes hebben ze ook. De jongeren veranderen bijna maandelijks hun telefoonnummer. Snap niet hoe dat werkt en waarom ze het doen, weet wel dat het voor mij heel lastig is om contact te blijven houden met de jongere.

Wat mij steeds opvalt is dat heel veel jongeren gemakkelijk € 5.000,-  tot € 20.000 schuld hebben en dit ook zonder blikken en blozen vertellen. Wanneer ze bij mij komen wil ik ook iets met hun schulden kunnen doen. Kijk je dan naar het inkomen wat ze via hun WWB uitkering krijgen, dan is het bijna onmogelijk om überhaupt iets aan de schulden te doen. Bijvoorbeeld ontvangt een zwerfjongere van 20 jaar zo’n € 250,- aan uitkering. Daarvan moet de zorgverzekering betaald worden, wat ongeveer € 130,- is. Blijft er nog zo’n  € 120,- over. Daarvan moet al het andere betaald worden. Gelukkig is er de mogelijkheid voor bijzondere bijstand, maar voor een zwerfjongere die geen woonkosten heeft… heeft die dan recht op bijzondere bijstand? Zo’n jongere valt wettelijk gezien nog onder de zorg van zijn ouder(s) die hem moeten bijstaan met inkomen, maar vaak is dat contact er ook niet of kunnen (willen) de ouder(s) niets bijdrage.

Een jongere die wel geld te besteden heeft, kan meer doen aan zijn schulden. Zo’n jongere kan ook aangemeld worden voor schuldhulpverlening. Soms echter worden jongere daarvoor geweigerd, bijvoorbeeld wanneer zij studiefinanciering hebben. Een opleiding gaan volgen om meer inkomen te genereren in plaats van een uitkering, is dan ook geen stimulans op het gebied van werken aan je schulden. Of je moet het zelfstandig kunnen regelen en zelf afspraken kunnen maken met schuldeisers dan is dat wel weer een optie.

Veel van de zwerfjongeren lopen allemaal tegen hun schuldprobleem aan. Ze krijgen weinig uitkering om al snel iets te kunnen doen aan hun schulden en hun leventje weer op te bouwen. Resultaat dat ze vaak weer meer schulden opbouwen. Ik besef heel goed dat wij blij moeten zijn dat er zoiets bestaat als een WWB uitkering, want anders krijgen de jongeren helemaal niets. Zij hebben zelf de schulden gecreëerd en moeten er zelf ook iets aan doen. Zij zijn er zelf verantwoordelijk voor. Maar ik vraag mij af of jongeren al op jonge leeftijd, op school, genoeg voorlichting en educatie krijgen over wat geld is en hoe je er mee om moet gaan. En of de jongeren ook gewaarschuwd worden voor alle gevaren die er zijn. Webshops, mobiele telefoons, pinfraude, scholen met studiefinanciering, boetes, etc. De onderwerpen waaruit de meeste schulden bestaan. Het lijkt ook steeds makkelijker en geaccepteerd dat jongeren schulden hebben. Ik kijk nu vreemd op als ik een jongere spreek die nog geen € 100,- aan schuld heeft. Dan vraag ik nog een keer om zeker te zijn of het klopt. Rare wereld toch.

Van de week las ik een bericht op twitter over de schulden van jongere te bevriezen. Lijkt mij ideaal als dat voor een aantal jaar zou kunnen. Puur om even rust op te bouwen voor een jongere en zijn situatie wat stabieler te kunnen maken. Is het realistisch en uitvoerbaar? Ik denk het niet, maar ik blijf hopen op een fantastische oplossing.

Projecten voor zwerfjongeren

Afgelopen week kreeg ik de vraag welke projecten er zijn voor zwerfjongeren in Noord Holland. Het schijnt dat er nog geld ‘over’ is van 2011 wat voor de doelgroep zwerfjongeren bedoelt was. Een bedrag van 5,5 ton. Persoonlijk begrijp ik niet dat zo’n bedrag gewoon nog ‘over’ is. Afgelopen week zijn er ook verschillende media berichten rond gestuurd over deze kwestie, maar als ik het goed begrijp wordt het geld niet meer besteed aan de zwerfjongeren. Een logica die ik totaal niet begrijp. Hoe kan het dat er geld over is en als er geld bestemt is voor de doelgroep zwerfjongeren, hoe komt het dan dat dat geld niet gebruikt wordt voor de zwerfjongeren? Zijn de zwerfjongeren geen belangrijke doelgroep meer? Of zijn er bijna geen zwerfjongeren meer in Nederland? Dit laatste zou een logische verklaring zijn waarom het geld dan niet meer aan deze doelgroep wordt besteed.

Terug naar de vraag die mij gesteld werd over welke projecten er zijn. Je zou verwachten dat ik die vraag makkelijk zou moeten kunnen beantwoorden, aangezien ik dagelijks met jongeren werk en geregeld jongeren op een traject plaats om hen te activeren in hun dagbesteding. Echter kon ik de vraag niet echt goed beantwoorden. Er zijn namelijk heel veel verschillende organisaties, trajecten en projecten die allemaal iets doen voor (zwerf)jongeren. Vanuit de gemeente werken wij met een aantal verschillende organisaties die trajecten hebben voor jongeren. Hierop kunnen ook zwerfjongeren aangemeld worden, maar lang niet altijd is dat praktisch  haalbaar.

Wanneer een jongere een traject gaat volgen, dan moet hij eigenlijk al over een plek beschikken waar hij iedere dag kan slapen. Is dat niet aanwezig, dan is het vaak lastig om op tijd te komen. De motivatie gedurende de dag zit vaak ook meer bij het zoeken naar de slaapplek voor die avond dan bij het traject zelf. Heb je een ‘stabiele’ slaapplek dan is de kans groter dat zo’n jongere makkelijker naar traject gaat en de motivatie er bij kan houden om er  echt wat te leren. Natuurlijk zijn er uitzonderingen en verschillen tussen de verschillende jongeren, maar vaak zie je al dat het voor jongeren zonder een slaapplek heel lastig is om aan de basisregels te voldoen van zo’n traject. Gelukkig heb ik vanuit mijn eigen caseload ook jongeren die zonder stabiele slaapplek toch deelnemen aan een traject, omdat zij dat heel graag zelf willen en er ook echt stappen mee vooruit maken. Ik schat zelf iedere keer opnieuw de situatie van een jongere in. Of deze wel echt kan deelnemen aan een traject en of er een kans van slagen in zit, of dat ik misschien even een paar weken moet wachten voordat ik de jongere aanmeld op een traject.

In Amsterdam zijn er heel veel organisaties die allemaal verschillende trajecten/projecten hebben en ontwikkelen voor jongeren. Veelal zie je dat ze dezelfde activiteiten verzorgen binnen een traject. Voor mij is de persoonlijke benadering van een organisatie doorslaggevend om een jongere aan te melden op zo’n traject. Ik weet dat ‘mijn’ jongeren veel problemen hebben en hoe gemotiveerd ze ook zijn om er iets van te maken, toch krijgen ze allemaal wel kleine en grote tegenslagen te verwerken. De persoonlijke ondersteuning vanuit het traject is dan heel belangrijk. Helpen ze de jongere met zijn problemen en blijven ze hem steunen en motiveren om het traject verder voort te zetten.

Vanuit de gemeente zijn er keuzes gemaakt om met verschillende partijen samen te werken. Hierbij wordt uiteraard gekeken naar kwaliteit en naar de insteek van zo’n traject. Buiten de trajecten waar wij als gemeente mee samen werken, zijn er nog heel veel andere trajecten in Amsterdam. Doordat wij geen samenwerkingsverband hebben met deze partijen, heb ik ook totaal geen zicht op het soort traject wat zij aanbieden en wat de kwaliteit daarvan is. Om deze reden is het dan heel lastig om een eerlijk en objectief antwoord te geven op de vraag welke projecten/trajecten er zijn in Noord Holland die geschikt zijn voor zwerfjongeren.

De afgelopen tijd zijn er ook heel veel organisaties die moeten reorganiseren of soms de deuren moeten sluiten in verband met de bezuinigingen op hulpverleningsgebied. Het is natuurlijk goed dat er altijd kritisch gekeken wordt naar de kwaliteit van een organisatie en de resultaten die zij leveren. Het maakt het wel weer erg lastig om de juiste organisaties te vinden die echte goede trajecten aanbieden voor zwerfjongeren. Wat dat betreft zou de 5,5 ton hiervoor al een goede besteding zijn. Om een aantal trajecten in het leven te houden die geschikt zijn voor zwerfjongeren.

Met dit geld kan ik ook mijn eigen trajecten bedenken die goed zouden kunnen zijn voor zwerfjongeren. Je zou bijvoorbeeld makkelijk 10 zwerfjongeren een jaar lang hun onderdak kunnen verschaffen, huur betalen, schulden kwijtschelden en ze een compleet nieuwe start laten maken met begeleiding. Durf bijna te zweren dat deze 10 jongeren allemaal goed terecht zullen komen. Of je kan bijvoorbeeld een kantoorpand om laten bouwen naar ruime kamers/woningen welke beschikbaar worden gesteld voor zwerfjongeren die al wat meer zelfstandig kunnen wonen. Ik kan zo wel een tijdje door gaan en besef ook wel dat er allerlei haken en ogen aan zitten aan mijn ideeën, maar met zo’n bedrag van 5,5 ton kan je gewoon heel veel doen en wat voor de doelgroep zwerfjongeren juist heel belangrijk is.

Dankzij mijn vorige blog over Zwerfjongeren en WWB2012 ben ik heel verrast over de aantal reacties ik gekregen heb en hoe vaak het gelezen is. Het was voor mij eigenlijk een uitprobeersel in de wereld van Blogs, maar wel één met een hele leuke uitwerking. Ik heb door het blog ook allemaal nieuwe volgers gekregen op twitter, namen en tips gekregen van mensen die zich actief bezig houden met zwerfjongeren. Ik zou dat graag willen blijven ontvangen. Ik kan op die manier voor mijzelf een sociale kaart aanleggen over alle mensen en organisaties in Amsterdam (en Noord Holland) die iets met zwerfjongeren te maken hebben. Ik ga ieder geval door met het schrijven van blogs.